Nowe zasady badań lekarskich uderzą w kierowców? Unia naciska na zmiany
Komisja Europejska zmierza do realizacji ambitnego celu znanego jako "wizja zero". Chodzi o zbliżenie się do zera liczby ofiar śmiertelnych i poważnych urazów na drogach UE do 2050 r. Obecnie każdego roku ginie na nich ponad 20 tys. osób. Unia zakłada zmniejszenie tej liczby o 50 proc. do 2030 roku, a następnie osiągnięcie niemal zerowej śmiertelności dwadzieścia lat później.
Parlament Europejski przyjął już stanowisko w sprawie zmian przepisów, które mają poprawić bezpieczeństwo drogowe. Kierowców czekają istotne nowości w przepisach dotyczących wydawania prawa jazdy i badań lekarskich. Co to oznacza w praktyce?
Badania co 5 lat po 65. roku życia? Parlament Europejski wypracował kompromis dla seniorów
Obowiązkowe badania lekarskie kierowców-seniorów to rozwiązanie, które rozpaliło emocje w krajach członkowskich UE. Komisja Europejska chciała, by starsi kierowcy stawiali się na badania lekarskie co 5 lat – inaczej ich prawo jazdy traciłoby ważność. W pierwotnej propozycji przepisów negatywna opinia specjalisty również skutkowałaby automatyczną utratą uprawnień.
Posłowie PE nie poparli jednak skrócenia ważności uprawnień seniorów tylko ze względu na metrykę, aby uniknąć dyskryminacji i nakładania dodatkowych ograniczeń. Wybrali rozwiązanie kompromisowe.
– Nowe przepisy przesunęły wiek kierowców z 50 na 65 lat, kiedy to państwa członkowskie mogą – ale nie są zobowiązane – skrócić ważność prawa jazdy, aby zastosować zwiększoną częstotliwość badań lekarskich, samoocen medycznych lub innych szczególnych środków, w tym kursów przypominających – powiedziała dziennik.pl Dorota Kolińska z biura prasowego Parlamentu Europejskiego.
– Ważność prawa jazdy wyniesie 15 lat lub 10 lat, jeśli prawo jazdy będzie działać jako dokument tożsamości. Prawa jazdy na samochody ciężarowe i autobusy będą ważne przez 5 lat. Państwa członkowskie będą mogły dla starszych kierowców skrócić ważność prawa jazdy, powiedzmy do 5 lat – wyjaśniła. Ostateczna decyzja w tej sprawie będzie należeć do poszczególnych państw członkowskich.
Kiedy zmiany wejdą w Polsce? Kluczowe daty – harmonogram 2028-2029
Przed uzyskaniem pierwszego prawa jazdy lub przy ubieganiu się o przedłużenie okresu ważności dokumentu kierowca powinien przejść badania lekarskie, m.in. wzroku i układu krążenia. Kraje Unii będą mogły zdecydować o zastąpieniu badań lekarskich dla kierowców samochodów lub motocykli formularzem samooceny lub inną oceną opracowaną na szczeblu krajowym.
Kiedy zmiany wejdą w życie? Państwa członkowskie będą miały 4 lata na wprowadzenie nowych przepisów od momentu ich ostatecznego zatwierdzenia, co w praktyce oznacza okolice 2028-2029 roku.
75 lat to granica krytyczna? Psycholog transportu: Czas reakcji wydłuża się dwukrotnie
Szacuje się, że do 2050 roku w Unii Europejskiej blisko połowa populacji będzie miała 50 lat lub więcej. W Polsce procesy starzenia się będą postępować jeszcze szybciej, a liczba osób w wieku emerytalnym znacząco wzrośnie już w 2030 roku. Według różnych klasyfikacji (np. stosowanych przez WHO) za początek starości często przyjmuje się wiek 60 lub 65 lat. Nad Wisłą osoby po 60. roku życia stanowią obecnie około 17 proc. populacji. Jak to się ma do kierowców?
– Nie ma precyzyjnego wieku, w którym należy przestać prowadzić pojazd, ale wraz z wiekiem u większości ludzi obniża się sprawność psychofizyczna – powiedziała dziennik.pl dr Ewa Odachowska-Rogalska, psycholog transportu i traumatolog z Instytutu Transportu Samochodowego.
– Zmniejsza się wrażliwość układu nerwowego, pogarsza się widzenie, słuch i zdolności reakcji. Badania wskazują, że największe zmiany czasu reakcji występują w wieku 50–60 lat oraz po 65. roku życia. Osoby po 75. roku życia charakteryzują się nawet dwukrotnie dłuższym czasem reakcji w porównaniu do osób młodszych – wskazała.
Zdaniem przedstawicielki ITS starsi kierowcy w niektórych sytuacjach mogą być bardziej narażeni na ryzyko wypadków. Największe trudności sprawia im ocena pierwszeństwa przejazdu na skrzyżowaniach – na podjęcie decyzji potrzebują średnio o 50 proc. więcej czasu niż młodzi kierowcy. Zawężone pole widzenia, słaba wrażliwość na kontrast i gorsza ocena odległości przyczyniają się do błędów, nierzadko tragicznych w skutkach.
Kiedy badanie jest obowiązkowe? Ekspert ITS proponuje nowe rozwiązanie dla seniorów
W Polsce kierowcy (niezawodowi) podlegają badaniom lekarskim (czasem psychologicznym) tylko w przypadku uzyskiwania prawa jazdy lub w sytuacji złamania prawa (np. na skutek przekroczenia limitu punktów karnych, prowadzenia pod wpływem alkoholu lub bycia sprawcą wypadku drogowego). Jednak zdaniem przedstawicielki ITS warto rozszerzyć obowiązujące przepisy.
– Badania psychologiczne, oprócz celu selekcyjnego, dostarczają informacji o sprawności psychicznej i indywidualnych mechanizmach zachowania kierowcy – wyjaśnia Odachowska-Rogalska. – Świadomy kierowca, identyfikując ograniczenia, może dostosować sposób jazdy, np. ograniczając prędkość, unikając tras o dużym ruchu, zwłaszcza w godzinach szczytu czy po zmierzchu. Rozsądnym rozwiązaniem byłoby kierowanie na badania psychologiczne, niezależnie od wieku, osób chorych, zagrożonych np. demencją – wskazała.
Ile wypadków powodują polscy seniorzy? Wyprzedzili młodych kierowców, statystyki są nieubłagane
Z raportu Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji dotyczącego wypadków drogowych w 2025 roku wynika, że na 19 195 zdarzeń kierowcy w wieku 60 lat i starsi spowodowali w ubiegłym roku 3866 wypadków. Zginęło w nich 339 osób, a 4327 zostało rannych.
Co ciekawe, seniorzy pod względem liczby spowodowanych wypadków zajmują obecnie trzecie miejsce – ustępując jedynie grupom 40-59 lat oraz 25-39 lat. Tym samym osoby po 60. roku życia wyprzedziły w tej statystyce grupę "młodych kierowców" (18-24 lata), która zajmuje czwartą lokatę.
Policyjne statystyki pokazują również inny, niepokojący trend: rowerzyści w wieku 60 plus spowodowali najwięcej wypadków (338 zdarzeń) spośród wszystkich grup wiekowych. Seniorzy byli także najliczniejszą grupą ofiar śmiertelnych – łącznie w tej kategorii wiekowej na polskich drogach zginęło 611 osób.
