Najwyższa Izba Kontroli prześwietliła Ministerstwo Infrastruktury, Główny Inspektorat Transportu Drogowego oraz siedem delegatur terenowych GITD. Kontrola objęła lata 2015-2018 oraz wcześniejsze działania związane z realizacją projektu budowy systemu automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym. Efekty? Kontrolerzy w swoim najnowszym raporcie stworzyli pokaźną listę zarzutów.
Najpoważniejszym jest odpuszczenie kary niemal 60 proc. kierowców złapanych na zbyt szybkiej jeździe. NIK wylicza, że spośród 204 tys. zarejestrowanych i zweryfikowanych wykroczeń popełnionych w latach 2015-2017 na fragmentach dróg objętych nadzorem urządzeń do odcinkowego pomiaru prędkości (OPP ), w GITD dopuszczono do przedawnienia aż 115 tys. spraw o wartości kar wynoszącej ok. 26,3 mln zł. Ale upiekło się nie tylko kierowcom złapanym przez odcinkowy pomiar prędkości. W przypadku całego systemu automatycznego nadzoru nad ruchem drogowym przedawniło się aż 1,6 mln wykroczeń, o wartości kar wynoszącej ok. 371 mln zł.
Odcinkowy pomiar prędkości, czyli nie wyrabiamy się z karaniem
Jako główną przyczynę takiej sytuacji kontrolerzy NIK wskazują niedobory kadrowe w GITD. – wyjaśnia Izba. Prócz braku rąk do weryfikacji spraw NIK wskazał też wadliwe regulacje prawne w zakresie możliwości ustalenia i karania winnych.
I tak dochodzimy do kolejnego newralgicznego punktu raportu. Okazuje się, że Główny Inspektorat Transportu Drogowego chcąc zaradzić problemowi zdecydował się na… ograniczenie rejestracji wykroczeń. Jak tego dokonał? Zdaniem NIK celowo przeprogramowano urządzenia nawet o 30 km/h powyżej prędkości dozwolonej na danym odcinku drogi. To znacznie powyżej wartości określonej w Prawie o ruchu drogowym - kodeks dopuszcza 10 km/h.
– wyjaśnia NIK i zwraca uwagę, że dostosowanie zatrudnienia do liczby założonej w Studium wykonalności Projektu wiązałoby się z kosztem ok. 5,5 mln zł rocznie, odpowiadającym jedynie 0,7 proc. kar nienałożonych przeciętnie w roku na sprawców wykroczeń drogowych (788,7 mln zł).
Ale za tak fatalny stan rzeczy odpowiada nie tylko GITD. Z ustaleń NIK wynika, że także Ministerstwo Infrastruktury obciążają zaniedbania. Obie instytucje na etapie planowania tej inwestycji nie dokonały kompleksowej analizy potrzeb w zakresie liczby urządzeń rejestrujących i ich lokalizacji.
wylicza NIK.
Przykłady niegospodarności
Jakby tego było mało, nieprawidłowości dotyczyły także samych lokalizacji OPP i właściwego ich przygotowania. Kontrolerzy stwierdzili m.in. problemy z wykonaniem przyłączy elektrycznych. Mimo trwającego dwa i pół roku procesu wyboru miejsc montażu urządzeń do OPP nie obeszło się bez błędów. Właściwie udało się rozmieścić 18 z 29 – pojawiły wszędzie tam, gdzie występowała wysoka wypadkowość i duża liczba ofiar.
Zdaniem NIK takich warunków nie spełniało osiem lokalizacji: Szlichtyngowa - Górczyna, Krościenko Górne - Iskrzynia, Tarnów - Ładna oraz w miejscowościach Złota, Karniewo, Tarnowskie Góry i w Gorzycach przy ul. Bogumińskiej i ul. Rybnickiej. W wymienionych miejscach nie było ofiar śmiertelnych wypadków drogowych (dane z lat 2011-2014).
– zauważa NIK. Zdaniem kontrolerów było to niecelowe i niegospodarne, bo nie dość, że nadzorem OPP nie objęto wszystkich planowanych miejsc na krajowej 7 to jeszcze zwiększono koszty o ponad 575 tys. zł.
NIK wskazuje w raporcie, że co najmniej 71 proc. kierujących pojazdami poruszało się na 27 z 29 odcinkach z dozwoloną prędkością. A średnio co pięćsetny przekraczał na nich dopuszczalną prędkość o ponad 20 km/h. Na dwóch pozostałych OPP (w Karniewie i Złotej) skuteczność była znacznie niższa.
wylicza NIK. – oceniają kontrolerzy.
NIK podkreśla, że wypadki drogowe są jedna z najczęstszych przyczyn śmierci Polaków. W latach 2010-2018 średnio co dwie i pół godziny na polskich drogach ginął człowiek. Tym samym należeliśmy do krajów Unii Europejskiej o jednym z najwyższych wskaźników ofiar śmiertelnych w przeliczeniu na milion mieszkańców. W 2018 roku zajmowaliśmy 25. miejsce - większa liczba ofiar śmiertelnych była jedynie w Chorwacji, na Łotwie, w Bułgarii i Rumunii.
A jak jest ze skutecznością urządzeń odcinkowego pomiaru prędkości? W przeliczeniu na jedno urządzenie, OPP rejestrowały średniorocznie najwięcej potencjalnych wykroczeń - o 50 proc. więcej niż fotoradar i ponad dwukrotnie więcej niż urządzenie rejestrujące przejazd pojazdu na czerwonym świetle i urządzenie mobilne. Jednak ponad 67 tys. (12 proc.) spraw zostało odrzucanych z powodu nieczytelności zdjęć, której przyczyną był brak dodatkowego oświetlenia. wyliczyła Izba.
Odcinkowy pomiar prędkości rośne w siłę
Przypominamy, że podlegający ministerstwu infrastruktury Główny Inspektorat Transportu Drogowego szykuje się do ustawienia 39 nowych instalacji odcinkowego pomiaru średniej prędkości (obecnie działa 20 punktów), 26 fotoradarów stacjonarnych i 35 rejestratorów przejazdu na czerwonym świetle (w tym 5 na przejazdach kolejowych). Dodatkowo już stojące przy polskich drogach najstarsze urządzenia zostaną wymienione na nowe – modernizacja obejmie 247 z 500 obecnie funkcjonujących. Do tego dojdzie 11 nowych fotoradarów mobilnych.
System bardziej bezwzględny niż fotoradary
Na każdym z odcinków dróg objętych OPP zainstalowano metalowe konstrukcje, a na nich kamery odczytujące numery rejestracyjne pojazdów (jeden zestaw na początku odcinka, drugi na końcu). Kiedy samochód lub motocykl opuści kontrolowany odcinek, system wyliczy jego średnią prędkość na całym dystansie na podstawie czasu przejazdu. Jeżeli trasa została pokonana zbyt szybko, kierowca zapłaci mandat. System funkcjonuje zatem odmiennie niż klasyczny fotoradar - chodzi o mierzenie prędkości na dłuższych odcinkach drogi, a nie punktowo.
