Unia naciska na zmiany. Nowe zasady badań lekarskich uderzą w kierowców?
Komisja Europejska zmierza do realizacji ambitnego celu znanego jako "wizja zero". Chodzi o zbliżenie się do zera liczby ofiar śmiertelnych i poważnych urazów na drogach UE do 2050 r. Obecnie każdego roku ginie na nich ponad 20 tys. osób. Unia zakłada zmniejszenie tej liczby o 50 proc. do 2030 roku, a następnie osiągnięcie niemal zerowej śmiertelności dwadzieścia lat później.
Parlament Europejski przyjął swoje stanowisko w sprawie zmian przepisów, które mają poprawić bezpieczeństwo drogowe. Kierowców czekają istotne nowości w przepisach dotyczących wydawania prawa jazdy i badań lekarskich. Co to oznacza w praktyce?
Badania po 65. roku życia? Parlament Europejski podjął decyzję ws. seniorów
Obowiązkowe badania lekarskie kierowców-seniorów to rozwiązanie, które rozpaliło emocje w krajach członkowskich UE. Komisja Europejska chciała, by starsi kierowcy stawiali się na badania lekarskie co 5 lat – inaczej ich prawo jazdy traciłoby ważność. W pierwotnej propozycji przepisów negatywna opinia specjalisty również skutkowałaby automatyczną utratą uprawnień.
Posłowie PE nie poparli jednak skrócenia ważności uprawnień seniorów tylko ze względu na metrykę, aby uniknąć dyskryminacji i nakładania dodatkowych ograniczeń. Wybrali rozwiązanie kompromisowe.
– Nowe przepisy przesunęły wiek kierowców z 50 na 65 lat, kiedy to państwa członkowskie mogą – ale nie są zobowiązane – skrócić ważność prawa jazdy, aby zastosować zwiększoną częstotliwość badań lekarskich, samoocen medycznych lub innych szczególnych środków, w tym kursów przypominających – powiedziała dziennik.pl Dorota Kolińska z biura prasowego Parlamentu Europejskiego.
– Ważność prawa jazdy wyniesie 15 lat lub 10 lat, jeśli prawo jazdy będzie działać jako dokument tożsamości. Prawa jazdy na samochody ciężarowe i autobusy będą ważne przez 5 lat. Państwa członkowskie będą mogły dla starszych kierowców skrócić ważność prawa jazdy, powiedzmy do 5 lat – wyjaśniła. Ostateczna decyzja w tej sprawie będzie należeć do poszczególnych państw członkowskich.
Kiedy zmiany wejdą w życie? Znamy kluczowe daty
Przed uzyskaniem pierwszego prawa jazdy lub przy ubieganiu się o przedłużenie okresu ważności dokumentu kierowca powinien przejść badania lekarskie, m.in. wzroku i układu krążenia. Kraje Unii będą mogły zdecydować o zastąpieniu badań lekarskich dla kierowców samochodów lub motocykli formularzem samooceny lub inną oceną opracowaną na szczeblu krajowym.
Kiedy zmiany wejdą w życie? Państwa członkowskie będą miały 4 lata na wprowadzenie nowych przepisów od momentu ich ostatecznego zatwierdzenia, co w praktyce oznacza okolice 2028-2029 roku.
75 lat to granica krytyczna? Czas reakcji wydłuża się dwukrotnie
Szacuje się, że do 2050 roku w Unii Europejskiej blisko połowa populacji będzie miała 50 lat lub więcej. W Polsce procesy starzenia się będą postępować jeszcze szybciej, a liczba osób w wieku emerytalnym znacząco wzrośnie już w 2030 roku. Według różnych klasyfikacji (np. stosowanych przez WHO) za początek starości często przyjmuje się wiek 60 lub 65 lat. Nad Wisłą osoby po 60. roku życia stanowią obecnie około 17 proc. populacji. Jak to się ma do kierowców?
– Nie ma precyzyjnego wieku, w którym należy przestać prowadzić pojazd, ale wraz z wiekiem u większości ludzi obniża się sprawność psychofizyczna – powiedziała dziennik.pl dr Ewa Odachowska-Rogalska, psycholog transportu i traumatolog z Instytutu Transportu Samochodowego. – Zmniejsza się wrażliwość układu nerwowego, pogarsza się widzenie, słuch i zdolności reakcji. Badania wskazują, że największe zmiany czasu reakcji występują w wieku 50–60 lat oraz po 65. roku życia. Osoby po 75. roku życia charakteryzują się nawet dwukrotnie dłuższym czasem reakcji w porównaniu do osób młodszych – wskazała.
Zdaniem przedstawicielki ITS starsi kierowcy w niektórych sytuacjach mogą być bardziej narażeni na ryzyko wypadków. Największe trudności sprawia im ocena pierwszeństwa przejazdu na skrzyżowaniach – na podjęcie decyzji potrzebują średnio o 50 proc. więcej czasu niż młodzi kierowcy. Zawężone pole widzenia, słaba wrażliwość na kontrast i gorsza ocena odległości przyczyniają się do błędów, nierzadko tragicznych w skutkach.
Kiedy badanie jest obowiązkowe? Ekspert ITS wskazuje na ważny problem u seniorów
W Polsce kierowcy (niezawodowi) podlegają badaniom lekarskim (czasem psychologicznym) tylko w przypadku uzyskiwania prawa jazdy lub w sytuacji złamania prawa (np. na skutek przekroczenia limitu punktów karnych, prowadzenia pod wpływem alkoholu lub bycia sprawcą wypadku drogowego). Jednak zdaniem przedstawicielki ITS warto rozszerzyć obowiązujące przepisy.
– Badania psychologiczne, oprócz celu selekcyjnego, dostarczają informacji o sprawności psychicznej i indywidualnych mechanizmach zachowania kierowcy – wyjaśnia Odachowska-Rogalska. – Świadomy kierowca, identyfikując ograniczenia, może dostosować sposób jazdy, np. ograniczając prędkość, unikając tras o dużym ruchu, zwłaszcza w godzinach szczytu czy po zmierzchu. Rozsądnym rozwiązaniem byłoby kierowanie na badania psychologiczne, niezależnie od wieku, osób chorych, zagrożonych np. demencją – wskazała.
Statystyki są nieubłagane. Ile wypadków powodują polscy seniorzy?
Z raportu Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji dotyczącego wypadków drogowych wynika, że kierowcy w wieku 60 lat i starsi spowodowali w ubiegłym roku 3866 wypadków, w których zginęło 339 osób, a 4327 zostało rannych. Seniorzy pod względem liczby wypadków zajmują trzecie miejsce – za osobami w wieku 40-59 lat oraz 25-39 lat.
Policyjne statystyki pokazują również, że rowerzyści w wieku 60 plus spowodowali najwięcej wypadków (338 zdarzeń) spośród wszystkich grup wiekowych. Seniorzy stanowili również najliczniejszą grupę zabitych w wypadkach drogowych (łącznie zginęło 611 osób w tej kategorii wiekowej).
