Obowiązkowe badania lekarskie seniorów i utrata prawa jazdy "z automatu" to rozwiązania, które rozpalają emocje w całej Europie. UE zmienia przepisy, a nowe zasady oceny zdrowia kierowców stały się faktem. Wokół unijnej dyrektywy narosło jednak wiele mitów. Jak do kwestii nowych obowiązków odnosi się polskie Ministerstwo Infrastruktury, co mówią eksperci oraz policja? Oto szczegóły wdrożenia nowych regulacji i harmonogram zmian.
Koniec bezterminowych praw jazdy. Nowe zasady UE dla milionów Polaków
Komisja Europejska nie rezygnuje z ambitnej "Wizji Zero". Cel jest jasny: do 2050 roku liczba ofiar śmiertelnych na drogach UE ma spaść niemal do zera, a do 2030 roku ma zmaleć o połowę. To ogromne wyzwanie, ponieważ obecnie każdego roku ginie ponad 20 tys. osób. Parlament Europejski przyjął już kluczowe stanowisko w sprawie reformy przepisów o wydawaniu praw jazdy i obowiązkowych badaniach lekarskich.
Zgodnie z przyjętym harmonogramem państwa członkowskie UE mają czas na wdrożenie nowych regulacji (zawartych w Dyrektywie 2025/2205) do 26 listopada 2028 roku, a pełne ich stosowanie rozpocznie się od 26 listopada 2029 roku. Co te zmiany oznaczają w praktyce dla polskich kierowców?
Badania co 5 lat jednak obowiązkowe? Parlament Europejski przyjął salomonowe rozwiązanie ws. seniorów
Obowiązkowe badania lekarskie kierowców-seniorów to rozwiązanie, które rozpaliło emocje w krajach członkowskich UE. Komisja Europejska chciała, by starsi kierowcy stawiali się na badania lekarskie co 5 lat – inaczej ich prawo jazdy traciłoby ważność. W pierwotnej propozycji przepisów negatywna opinia specjalisty również skutkowałaby automatyczną utratą uprawnień.
Posłowie PE nie poparli jednak skrócenia ważności uprawnień seniorów tylko ze względu na metrykę, aby uniknąć dyskryminacji i nakładania dodatkowych ograniczeń. Wybrali salomonowe rozwiązanie.
– Nowe przepisy przesunęły wiek kierowców z 50 na 65 lat, kiedy to państwa członkowskie mogą – ale nie są zobowiązane – skrócić ważność prawa jazdy, aby zastosować zwiększoną częstotliwość badań lekarskich (…) – powiedziała dziennik.pl Dorota Kolińska z biura prasowego Parlamentu Europejskiego.
– Ważność prawa jazdy wyniesie 15 lat lub 10 lat, jeśli dokument będzie pełnił funkcję dowodu tożsamości. W przypadku samochodów ciężarowych i autobusów termin ten wyniesie 5 lat – wyjaśnia Kolińska. – Państwa członkowskie będą mogły jednak dla starszych kierowców skrócić ważność prawa jazdy, np. do 5 lat. Ostateczna decyzja w tej sprawie będzie należeć do poszczególnych krajów – dodała.
Ministerstwo Infrastruktury zabiera głos. Co czeka kierowców w Polsce?
Unijne przepisy nie nakazują automatycznego odbierania uprawnień ze względu na wiek. Dają państwom członkowskim jedynie opcję skracania okresu ważności prawa jazdy dla osób po 65. roku życia przy odnawianiu dokumentu.
Przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury podkreślają, że możliwość wprowadzania częstszych kontroli zdrowia dla seniorów istniała już w dyrektywie z 2006 roku, ale Polska dotychczas z tego rozwiązania nie skorzystała. Polska ma do wyboru kilka ścieżek:
- Wprowadzenie wymogu częstszych badań lekarskich,
- Zastąpienie wizyty u lekarza oficjalnym formularzem samooceny stanu zdrowia,
- Wdrożenie opcjonalnych kursów odświeżających wiedzę i umiejętności dla starszych kierowców,
- Pozostawienie dotychczasowego systemu bez zmian.
Ostateczna decyzja dotycząca polskich kierowców pozostaje w rękach krajowego ustawodawcy.
75 lat to krytyczna granica. Psycholog transportu o radykalnym spadku formy
Szacuje się, że do 2050 roku w Unii Europejskiej blisko połowa populacji będzie miała 50 lat lub więcej. W Polsce procesy starzenia się będą postępować jeszcze szybciej, a liczba osób w wieku emerytalnym znacząco wzrośnie już w 2030 roku. Według różnych klasyfikacji (np. stosowanych przez WHO), za początek starości często przyjmuje się wiek 60 lub 65 lat. Nad Wisłą osoby po 60. roku życia stanowią już znaczącą część społeczeństwa. Jak to wpływa na bezpieczeństwo?
– Nie ma precyzyjnego wieku, w którym należy przestać prowadzić, ale u większości ludzi sprawność psychofizyczna obniża się z latami – powiedziała dziennik.pl dr Ewa Odachowska-Rogalska, psycholog transportu i traumatolog z Instytutu Transportu Samochodowego. – Największe zmiany czasu reakcji występują w wieku 50-60 lat oraz po 65. roku życia. Osoby po 75. roku życia charakteryzują się nawet dwukrotnie dłuższym czasem reakcji w porównaniu do osób młodszych – wskazała.
Największym wyzwaniem okazują się skrzyżowania. Seniorzy potrzebują średnio o 50 proc. więcej czasu na podjęcie decyzji o pierwszeństwie przejazdu niż młodzi kierowcy. Zawężone pole widzenia, słaba wrażliwość na kontrast i gorsza ocena odległości przyczyniają się do błędów, nierzadko tragicznych w skutkach.
Koniec badań za karę? Ekspert ITS proponuje nowe rozwiązanie dla seniorów
Obecnie polscy kierowcy amatorzy odwiedzają gabinety lekarskie (lub psychologiczne) niemal wyłącznie w dwóch przypadkach: gdy wyrabiają dokument lub gdy rażąco złamią prawo (alkohol, wypadki, punkty karne). Ekspertka ITS uważa, że to za mało.
– Badania psychologiczne dają kierowcy bezcenną wiedzę o jego własnych ograniczeniach – wyjaśniła dr Odachowska-Rogalska. – Świadomy senior-kierowca może sam zdecydować o unikaniu tras w godzinach szczytu czy po zmierzchu. Kluczowe powinno być kierowanie na badania osób zagrożonych np. demencją, niezależnie od tego, ile mają lat – dodała.
Eksperci podzieleni: Kwestia wieku czy indywidualnej sprawności?
Z kolei biegli ds. ruchu drogowego zwracają uwagę, że kryterium samego wieku bywa krzywdzące. Starsi kierowcy częściej jeżdżą ostrożnie, wolniej, unikają trudnych warunków atmosferycznych i nadrabiają ograniczenia bogatym doświadczeniem. W ocenie specjalistów eliminowanie z dróg wyłącznie na podstawie metryki budzi wątpliwości natury prawnej.
Policja wyśle na badania bez patrzenia na wiek. Przepisy działają już teraz
Policja przypomina, że wiek kierowcy nie ma tu znaczenia – funkcjonariusze już teraz mogą skierować na badania kontrolne każdego prowadzącego. Wystarczy, że styl jazdy wzbudzi podejrzenia mundurowych. Decyzja może zapaść także wtedy, gdy podczas kontroli pojawią się wątpliwości co do stanu zdrowia i sprawności psychofizycznej kierowcy.
Statystyki wypadków za rok 2025: Jak naprawdę jeżdżą seniorzy?
Dane Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji za 2025 rok rzucają ważne światło na dyskusję o bezpieczeństwie. Na 19 195 wszystkich zdarzeń drogowych w Polsce:
- Kierowcy w wieku 60+ spowodowali 3866 wypadków (zginęło w nich 339 osób, a 4327 zostało rannych).
- Grupa 60+ znalazła się na 3. miejscu pod względem liczby spowodowanych wypadków – za kierowcami w wieku 40-59 lat oraz 25-39 lat, wyprzedzając najmłodszych kierowców (18-24 lata).
- Rowerzyści po 60. roku życia spowodowali najwięcej wypadków w swojej kategorii (338 zdarzeń).
- Seniorzy stanowią jednocześnie najliczniejszą grupę ofiar śmiertelnych na polskich drogach (łącznie 611 osób w 2025 roku).
Czy zmiany dotkną polskich kierowców? Ostateczny kształt krajowych przepisów poznamy w ciągu najbliższych lat, gdy Ministerstwo Infrastruktury przedstawi projekt ustawy wdrażającej unijną dyrektywę.
Policja kontroluje kierowcę i jego prawo jazdy
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Źródło dziennik.pl
Powiązane
Tomasz Sewastianowicz
Dziennikarz. W branży od czasów, kiedy w poszukiwaniu auta jechało się w niedzielę na giełdę samochodową, a radio z odtwarzaczem kasetowym było luksusem na równi z klimatyzacją. Dziś lubi auta elektryczne, ale ciągle szanuje silnik Diesla – nie tylko w czołgu. Testuje motoryzacyjne nowości i donosi o gorących premierach z prezentacji. Poza motoryzacją śledzi przepisy ruchu drogowego oraz wszystko, co związane z bezpieczeństwem. Uważa, że w pracy liczy się efekt i dopracowanie tematu.
Zobacz
|